Stadswandeling in Den Haag: politieke hart van Nederland

Den Haag of ’s Gravenhage is de op twee na grootste stad van Nederland. Hoewel Amsterdam de officiële Nederlandse hoofdstad is, kan Den Haag beschouwd worden als het politieke hart van het land. Den Haag is de zetel van de Nederlandse regering en parlement. Je vindt er bovendien het werkpaleis en het woonpaleis van de Nederlandse koning, het Internationaal Gerechtshof en tal van buitenlandse instellingen en ambassades. Den Haag heeft een rijke geschiedenis en bezit tal van historische en culturele bezienswaardigheden. Hoog tijd voor deze 10,5 kilometer lange stadswandeling in Den Haag, de politieke hoofdstad van Nederland. 

Toussaintkade Singelsgracht Den Haag Stadswandeling
Zicht op de Toussaintkade aan de Singelsgracht in centrum Den Haag
Wandelkaart Den Haag Stadswandeling

(Kaartgegevens: OpenStreetMap)      

Begin- en eindpunt

Centraal Station Den Haag, Koningin Julianaplein 10

Coördinaten vertrek- en eindpunt

N: 52.081697° O: 4.322423°

Afstand

10,5 kilometer

Parkeren

Op parkings nabij het Centraal Station, bijvoorbeeld parkeergarage Helicon (Zwarteweg 40) of parkeergarage Malieveld (Koningskade 1)

Toegankelijkheid voor rolstoelen

De route is geschikt voor rolstoelgebruikers

Bezienswaardigheden

Binnenhof, Mauritshuis, nieuwe stadhuis Den Haag, Nieuwe Kerk, Haags Historisch Museum, Museum Gevangenpoort, winkelstraten, Oude Kerk, Hofkwartier, Paleistuin, Koninklijke Stallen, Panorama Mesdag, Vredespaleis, Paleis Noordeinde, Paleis Kneuterdijk, Lange Voorhout, Escher in het Paleis, Malieveld, Koekamp, Haagse Bos

Eten en drinken

Op diverse plaatsen bij de bezienswaardigheden en in de winkelstraten

Gpx- en pdf-bestanden van deze stadswandeling in Den Haag

Raak de weg niet kwijt in Den Haag ! Wie wil wandelen met gps-navigatie op smartphone of wandel-gps, kan hieronder het gpx-bestand van deze wandeling downloaden (te gebruiken met een navigatie-app). Even Op Stap biedt ook twee pdf-bestanden aan met gedetailleerde wandelkaart en de tekst en afbeeldingen van dit artikel. Deze pdf-bestanden kun je gemakkelijk afprinten of bekijken op je smartphone. Voor het gpx-bestand en de twee pdf-bestanden samen vragen wij een kleine bijdrage van 1,95 euro. De bestanden zijn onmiddellijk beschikbaar na online betaling.  

Stadswandeling in Den Haag: vertrek aan het centraal station

Net als de meeste grote steden kampt Den Haag met ernstige parkeerproblemen. Daarom laten we deze stadswandeling in Den Haag vertrekken aan het Centraal Station, en raden we onze lezers aan om met het openbaar vervoer naar de stad te komen. Het Centraal Station is op zich al een architectonische bezienswaardigheid. Het huidige moderne gebouw, met veel glas en staal erin verwerkt, werd geopend in 1976.  Nadien volgden nog verschillende aanpassingen en uitbreidingen. Het station vormt een knooppunt van trein-, tram- en busverkeer en is een van de drukste treinstations in Nederland.   

Centraal Station Stadswandeling in Den Haag
Centraal Station in Den Haag: modern architectonisch gebouw

Verlaat het Centraal Station via de uitgang ‘Centrum – Museumkwartier’ en ga naar de Bezuidenhoutseweg, waar je links af slaat richting centrum. Je steekt de Prinsessegracht over, met aan je rechterzijde de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten. Wandel rechtdoor naar de straat Herengracht en de levendige winkelstraat Korte Poten. De benaming ‘Korte Poten’ is afkomstig van ‘korte paadjes’, die oorspronkelijk tussen de grote grachten van Den Haag lagen. In deze winkelstraat vind je een grote verscheidenheid aan eetgelegenheden, winkels en boetieks. Je komt uit op het Plein, een iconisch stadsplein in Den Haag met veel terrasjes en een indrukwekkend standbeeld van Willem van Oranje, de Nederlandse ‘Vader des Vaderlands’. Straks zullen we de omgeving van het Plein uitgebreider bezoeken, maar eerst slaan we links af naar de Korte Houtstraat.    

Het Plein Stadswandeling in Den Haag
Het Plein: levendig stadsplein met veel terrasjes en standbeeld van Willem van Oranje

Naar het stadhuis en de Nieuwe Kerk

De Korte Houtstraat komt uit op de Kalvermarkt, waar je rechts af slaat. Loop aan de linkerzijde van de Kalverstraat. Links passeer je het moderne witte stadhuis van Den Haag, een gebouw dat dateert uit 1995. Aan de overzijde van de Kalvermarkt zie je het gebouw van het Nederlandse Ministerie van Defensie. Net voor het kruispunt van de Kalvermarkt met het Spui, sla je links af in een doorgang (Spui) onder het Stadhuis. Je komt op het Spuiplein, waar je een goed zicht hebt op het nieuwe stadhuis, dat ook de bibliotheek van Den Haag en het gemeentearchief herbergt.  

Stadhuis Den Haag stadswandeling
Het moderne stadhuis, gezien vanaf het Spuiplein

Ga verder op het Spuiplein en bemerk links het opvallende gebouw Amare. De vormen aan de onderkant van de gevels van dit onderwijs- en cultuurcentrum doen denken aan stemvorken of bomen. In het centrum is onder meer het Koninklijk Conservatorium van Den Haag gevestigd.   

Onderwijs- en cultuurcentrum Amare aan het Spuiplein

Sla rechts af op het Spuiplein en steek de straat Spui over. Recht voor jou zie je de Nieuwe Kerk van Den Haag. Dit 17de-eeuwse kerkgebouw was tot 1969 in gebruik voor de protestantse eredienst. Tegenwoordig wordt het gebouw vooral gebruikt als concertzaal. In tegenstelling tot katholieke kerkgebouwen, is het grondplan van de Nieuwe Kerk een rechthoek, met daaromheen zes halfronde paviljoens. De centrale toren is bijna 53 meter hoog. Oorspronkelijk werd de bekende filosoof Baruch Spinoza in deze kerk begraven, maar zijn graf werd later geruimd. In de tuin achter de kerk staat een grafmonument van Spinoza. 

Nieuwe Kerk Den Haag stadswandeling
De Nieuwe Kerk aan het Spui

Het Binnenhof en Mauritshuis: niet te missen op een stadswandeling in Den Haag

Na je bezoek aan de Nieuwe Kerk ga je, met je rug naar de kerk gekeerd, naar links op het Spui. Volg het Spui tot aan het kruispunt met de straat Lange Poten aan je rechterzijde. Wandel de straat Lange Poten in. Aan je linkerzijde passeer je eerst het moderne gebouw van de Tweede Kamer (het Nederlandse equivalent van de Kamer van Volksvertegenwoordigers in België) en wat verderop het voormalige 19de-eeuwse gebouw van het Ministerie van Justitie. Beide regeringsgebouwen worden sinds 2021 gerenoveerd. Je komt terug aan het Plein met het standbeeld van Willem van Oranje. Sla bij het Plein links af en wandel richting Mauritshuis en de Mauritspoort, de noordoostelijke toegang tot het Binnenhof.  

Standbeeld van Willem van Oranje op het Plein

Mauritshuis

Vrijwel elke stadswandeling in Den Haag komt langs het Mauritshuis. Het Mauritshuis is een van de bekendste musea in Nederland, met vooral schilderijen uit de 17de eeuw, de zogenaamde Hollandse Gouden Eeuw. Wereldberoemd zijn onder meer de werken ‘Het Meisje met de Parel‘ van landschapsschilder Johannes Vermeer en ‘De anatomische les van Dr. Nicolaes Tulp‘ van Rembrandt van Rijn. Ook schilderijen van onder andere Jan Steen, Frans Hals en Peter Paul Rubens kun je er bewonderen. Het Mauritshuis werd in de 17de eeuw gebouwd als stadspaleis voor Johan Maurits, prins van Nassau-Siegen (1604 – 1679). 

Mauritshuis Den Haag stadswandeling
Het Mauritshuis: museum met wereldberoemde schilderijen uit de 17de eeuw
'Meisje met de Parel' van Johannes Vermeer in het Mauritshuis

(Foto: © Wikimedia Commons, Meisje met de Parel, public domain)

Binnenhof

Nog een ‘verplichte stop’ bij elke stadswandeling in Den Haag is het Binnenhof. Het Binnenhof is een complex van historische gebouwen in het centrum van Den Haag, waar normaal gezien de Staten-Generaal (het Nederlandse parlement, bestaande uit de Eerste en Tweede Kamer, vergelijkbaar met resp. de Senaat en Kamer van Volksvertegenwoordigers in België) zetelt en de Nederlandse premier zijn kantoor heeft. Het Binnenhof is het politieke hart van Nederland. De Ridderzaal is een middeleeuwse ontvangstzaal, centraal op het Binnenhof. De Ridderzaal wordt normaal gebruikt voor ceremoniële doeleinden. Het is hier dat de Nederlandse koning de troonrede uitspreekt, elk jaar op Prinsjesdag, de derde dinsdag van september. 

Ridderzaal interieur Den Haag
Interieur van de Ridderzaal, met rechts de troon waar de koning jaarlijks de troonrede uitspreekt

(Foto: © Wikimedia Commons, Ridderzaal, Vera de Kok, CC BY-SA 3.0)

Tot voor enkele jaren was het mogelijk om de vergaderzalen van de Eerste en Tweede Kamer te bezoeken, samen met de Ridderzaal. Sinds 2021 zijn aannemers echter bezig met een grootschalige verbouwing en renovatie van het Binnenhof. De Eerste en Tweede Kamer moesten daarom tijdelijk verhuizen naar andere locaties in Den Haag. Het centrale plein en de Ridderzaal zijn helaas tijdelijk niet meer toegankelijk voor bezoekers. Op het ogenblik van het schrijven van dit artikel (zomer van 2023) is het wel nog mogelijk om een deel van het Binnenhof te bekijken, samen met het archeologisch onderzoek dat er bezig is. Met het Mauritshuis aan je rechterzijde ga je door de historische Mauritspoort of Grenadierspoort uit 1634 het Binnenhof binnen. 

Mauritspoort Binnenhof Stadswandeling in Den Haag
De Mauritspoort vormt de noordoostelijke toegang tot het Binnenhof

Voorbij de Mauritspoort zie je aan je rechterzijde het gebouw van (voorlopig nog) het Nederlandse Ministerie van Algemene Zaken. Ga verder over het plein en passeer de volgende poort, de Binnenpoort. Links van jou zie je de noordelijke zijgevel van de Ridderzaal. De toegang tot de rest van het Binnenhof is versperd wegens renovatiewerkzaamheden. Door een opening in het hekwerk kun je in de zomer van 2023 nog wel archeologen aan het werk zien, die opgravingen doen bij de vroegere Hofkapel

Zijgevel Ridderzaal Binnenhof Den Haag Stadswandeling
De noordelijke zijgevel van de Ridderzaal
Archeologisch onderzoek bij Hofkapel Binnenhof Stadswandeling in Den Haag
Archeologen aan het werk bij de vroegere Hofkapel op het Binnenhof

Langs de Hofvijver naar de Gevangenpoort

Het Torentje

Verlaat het Binnenhof langs dezelfde weg en sla voorbij het Mauritshuis links af, naar de straat Korte Vijverberg. Aan de oever van de uitgestrekte Hofvijver aan je linkerzijde heb je een mooi uitzicht op de historische gebouwen van het Binnenhof. Bemerk rechts naast het Mauritshuis het kleine torengebouwtje (het ‘Torentje‘), waar zich op de eerste verdieping het kantoor van de Nederlandse minister-president bevindt. 

Torentje Binnenhof Den Haag Stadswandeling
Het Torentje: kantoor van de minister-president op de eerste etage

Haags Historisch Museum

Aan je rechterzijde in de straat Korte Vijverberg wandel je eerst langs het gebouw van het Kabinet van de Koning, een rijksorganisatie die de koning ondersteunt bij de uitoefening van zijn grondwettelijke taken. Wat verder kom je langs het Huis van Europa, waarin onder meer de vertegenwoordiging van de Europese Commissie in Nederland is gehuisvest. Op het einde van de straat bevindt zich het Haags Historisch Museum, een museum dat gewijd is aan de geschiedenis van Den Haag. Opmerkelijke stukken in de collectie zijn onder andere een vinger en een tong, die afkomstig zouden zijn van de verminkte lijken van de gebroeders de Witt

Het Haags Historisch Museum

De broers Johan en Cornelis de Witt waren vooraanstaande 17de-eeuwse politici en regenten in de periode van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Beide broers werden echter in 1672 ten onrechte beschuldigd, vielen in ongenade en werden op gruwelijke wijze vermoord dicht bij het Binnenhof.   

Mauritstoren

Sla op het einde van de straat Korte Vijverberg links af naar de straat Lange Vijverberg. Volg het pad dat vlak naast de oever van de Hofvijver loopt. Aan de overzijde van de Hofvijver zie je de eeuwenoude gebouwen van het Binnenhof, met helemaal rechts de Mauritstoren. Deze toren behoorde tot het paleis van de stadhouder ten tijde van de Republiek van de Zeven Verenigde Nederlanden. Hij werd gebouwd rond 1600 voor stadhouder Maurits, zoon van Willem van Oranje. 

Mauritstoren en Binnenhof Den Haag Satdswandeling
De gebouwen van het Binnenhof met uiterst rechts de Mauritstoren

Gevangenpoort

Voorbij de Hofvijver steek je de straat Buitenhof over, waar je recht voor jou een standbeeld van Johan de Witt ziet. Wandel naar links op de straat Buitenhof, waar je bij Rijksmuseum de Gevangenpoort komt. De 13de-eeuwse Gevangenpoort was oorspronkelijk de hoofdpoort tot het kasteel van de Graven van Holland, waaruit later het Binnenhof ontstond. In 1428 werd deze hoofdpoort een gevangenis, die een eeuw later werd uitgebreid met cellen en een gerechtsgebouw. Een van de bekendste gevangenen was Cornelis de Witt, die valselijk was beschuldigd van hoogverraad. Sinds 1882 is de Gevangenpoort een museum met een rijke collectie van historische straf- en martelwerktuigen. 

Gevangenpoort Den Haag stadswandeling
Rijksmuseum de Gevangenpoort aan het Buitenhof

Stadswandeling in Den Haag: ook voor shoppingliefhebbers!

De Passage

Met je rug naar de uitgang van het museum Gevangenpoort gekeerd, wandel je verder naar rechts in de straat Buitenhof. Zo kom je bij het Buitenhofplein. Ga naar rechts, naar de andere zijde van het plein en vervolgens naar links. Sla nog een keer rechts af, naar de Gravenstraat. Op dit kruispunt merk je aan je linkerzijde een enorme overdekte winkelgalerij, de Passage. Deze winkelgalerij bestaat al sinds 1885 en is het oudste nog bestaande winkelcentrum in Nederland! 

Passage Stadswandeling in Den Haag
De Passage: oudste nog bestaande winkelcentrum in Nederland

Stadswandeling in Den Haag door verkeersvrije winkelstraten

Wandel verder door de Gravenstraat en neem de derde straat links, de Venestraat. Shopaholics halen ongetwijfeld hun hart op in deze verkeersvrije winkelstraat. Op het einde van de Venestraat kom je bij het kruispunt met de Spuistraat en de Vlamingstraat, twee verkeersvrije straten die het bruisende winkelhart vormen van Den Haag. Sla rechts af naar de Vlamingstraat, tenzij je eerst even de winkels in de Spuistraat (linksaf) wilt verkennen…  

De Vlamingstraat is een van de drukste Haagse winkelstraten

Kuier door de verkeersvrije Vlamingstraat tot aan het noordelijke hoekpunt van de Grote Markt. De Grote Markt behoort tot de gezelligste pleinen in de stad. In de zomer verandert het plein in één groot terras. Op de Grote Markt vinden bovendien het hele jaar door liveconcerten en gratis optredens plaats. Sla op deze hoek rechts af, naar de Schoolstraat, opnieuw een verkeersvrije shoppingstraat. Recht voor jou, op het einde van de straat, zie je de zijgevel van de Grote Kerk of Sint-Jacobskerk. Sla op het einde van de Schoolstraat links af naar de Riviervismarkt, en daarna rechts af naar de Torenstraat tot aan de hoofdingang van de kerk. 

De Grote Markt: in de zomer één groot terras

De Grote Kerk of Sint-Jacobskerk

De Grote Kerk of Sint-Jacobskerk bezit een toren van 92,5 meter hoogte, die tot de top tien van de hoogste Nederlandse kerktorens behoort. Het oorspronkelijke kerkgebouw stamt uit de late middeleeuwen. De Grote Kerk diende eerst als katholieke kerk, maar vanaf 1574 werd ze de belangrijkste protestantse kerk in Den Haag. Veel leden van het huis van Oranje – Nassau werden in deze kerk gedoopt of trouwden er. Voorlopig is kroonprinses Amalia de laatste Oranje die hier, in 2004, haar doopsel ontving. Haar vader, koning Willem-Alexander, werd in 1967 in de Grote Kerk gedoopt. Sinds 1981 wordt het gebouw niet meer als kerk gebruikt, maar vinden er concerten en evenementen plaats. Op bepaalde dagen in de week is de kerk open voor bezoekers en kun je ook de toren beklimmen.

Sint-Jacobskerk Den Haag stadswandeling
Grote Kerk: op bepaalde dagen kun je de kerk en de toren bezoeken

Shoppen in het Hofkwartier tijdens een stadswandeling in Den Haag

Shopaholics mogen opnieuw in hun handen wrijven tijdens het volgende deel van de stadswandeling in Den Haag. Na de bezichtiging van de Grote Kerk trek je het Hofkwartier in, het historische centrum van Den Haag rond het koninklijk Paleis Noordeinde. Het Hofkwartier staat bekend om zijn kleine straatjes met leuke shops, gezellige boetiekjes en knusse antiek- en kunstwinkeltjes. Wandel vanaf de Torenstraat naar de straat Kerkplein (rechts), ga rechtdoor in de Grote Halstraat en sla vervolgens links af naar de straat Driehoekjes. Wandel daarna het eerste smalle straatje rechts, de Annastraat, in. Bemerk de kunstzaak De Hofgalerie aan je linkerzijde. 

De smalle Annastraat in het Hofkwartier

Vervolgens kuier je door een aantal drukbezochte straatjes in het Hofkwartier. Op het einde van de Annastraat ga je naar links, de Hoogstraat in, een straat met tal van kledingwinkels. Neem daarna de eerste straat links, de Papestraat. In de smalle Papestraat vind je onder meer horecazaken, kleding-, hoeden-, juwelen- en stoffenwinkels. 

Papestraat Hofkwartier Den Haag Stadswandeling
De Papestraat is een drukbezochte straat in het Hofkwartier

De route door het Haagse Hofkwartier loopt voort in de eerste straat rechts, de Oude Molstraat. Wie honger of dorst heeft gekregen, kan hier zeker terecht in een van de vele bars, bistro’s en restaurants. Op het einde van de Oude Molstraat sla je links de Molenstraat in. In deze straat opnieuw een mix van horecazaken, kledingzaken en gezellige antiekwinkeltjes. Op het volgende kruispunt ga je naar rechts, de Prinsestraat in. Zo kom je bij de Paleistuin achter Paleis Noordeinde. 

De Oude Molstraat met tal van horecazaken

De Paleistuin en de Koninklijke Stallen

Paleistuin

Via de Prinsestraat kom je bij de ingang van de Paleistuin, een publiek park aan je rechterzijde. Zoals de naam al doet vermoeden, was dit park vroeger de ‘achtertuin’ van (koninklijk) Paleis Noordeinde en werd de tuin gebruikt door de opeenvolgende Nederlandse koningen, tot en met koningin Wilhelmina. Na de Tweede Wereldoorlog kwam het park in handen van de stad Den Haag en werd de Paleistuin een openbaar stadspark. De Paleistuin is voor iedereen gratis toegankelijk vanaf zonsopgang tot zonsondergang. Omwille van veiligheidsredenen kan de tuin wel gesloten worden bij het verblijf van buitenlandse staatshoofden of andere voorname personen in Paleis Noordeinde. 

De Paleistuin is een geschikte plek voor een gezellige picknick

Wandel langs de kronkelende paadjes in de Paleistuin en geniet van het uitzicht op de achterzijde van Paleis Noordeinde. Er staan zitbanken en picknicktafels in het park, en voor de kleinsten is er zelfs een speeltuin. Paleis Noordeinde is met een hoog hek, voorzien van camerabewaking, afgescheiden van de Paleistuin. 

Paleistuin Paleis Noordeinde Den Haag Stadswandeling
Lekker genieten van de zon in de Paleistuin achter Paleis Noordeinde

Het park grenst ook aan twee andere koninklijke gebouwen, namelijk het Koninklijk Huisarchief en de Koninklijke Stallen. Het Koninklijke Huisarchief herbergt de zogeheten Koninklijke Verzamelingen, waaronder de particuliere archieven van de Nederlandse koningen, de kunstverzamelingen, geschenken en andere collecties van het Huis Oranje-Nassau. Historici en onderzoekers mogen de archieven van voor 1934 raadplegen na voorafgaandelijke toestemming. 

Koninklijk Huisarchief Stadswandeling in Den Haag
Het Koninklijk Huisarchief, gezien vanuit de Paleistuin

Koninklijke Stallen 

Verlaat de Paleistuin via de tweede toegangspoort aan de straat Prinsessewal. Ga naar rechts en sla op het einde van de Prinsessewal rechts af, naar de straat Hogewal. Het langgerekte gebouw aan je rechterzijde is het hoofdgebouw van de Koninklijke Stallen. De gebouwen van de Koninklijke Stallen herbergen onder meer de koetsen en een dertigtal rij- en koetspaarden van het Koninklijk Huis. Hier zijn echter ook de garages voor de officiële hofauto’s en de Koninklijke bus waarmee de leden van het Koninklijk Huis worden vervoerd.

Koninklijke Stallen Den Haag
Hoofdingang van de Koninklijke Stallen in de straat Hogewal

De Koninklijke Stallen worden elk jaar een aantal dagen opengesteld voor het publiek, meestal begin augustus. Je kunt er dan bijvoorbeeld de Gouden Koets, de Glazen Koets en een aantal hofauto’s bewonderen. Tijdens de rijtoer op Prinsjesdag in Den Haag gebruikten de koning en de koningin vroeger de Gouden Koets. Wegens protest tegen bepaalde (koloniale) afbeeldingen op deze koets, wordt tegenwoordig de Glazen Koets ingezet.  

Koetsen Koninklijke Stallen Den Haag
De Gouden Koets en de Glazen Koets in het koetshuis
Dienstauto koningin Máxima Koninklijke Stallen Den Haag
De dienstauto Audi A8 van koningin Máxima in de garages van de Koninklijke Stallen

Stadswandeling in Den Haag: naar Panorama Mesdag en het Vredespaleis

Panorama Mesdag

De stadswandeling in Den Haag gaat voort richting Vredespaleis, een van de meest gefotografeerde gebouwen in Den Haag. Wandel voorbij de Koninklijke Stallen en sla bij het eerste kruispunt links af naar de Zeestraat. In de Zeestraat passeer je aan je rechterzijde de toegang tot het Panorama Mesdag. Kunstschilder Hendrik Willem Mesdag schilderde samen met zijn vrouw en drie andere kunstschilders in 1881 een enorm cilindervormig panoramaschilderij, 14 meter hoog en met een omtrek van 120 meter. Het panorama stelt de zee, de duinen en het dorp Scheveningen in 1881 voor. Het Panorama Mesdag is het oudste panorama ter wereld dat zich nog op de oorspronkelijke locatie bevindt.   

Toegangsgebouw tot Panorama Mesdag in de Zeestraat

Vredespaleis

Wandel voort door de Zeestraat, waarbij je aan je linkerzijde voorbij een aantal ambassades loopt en het gebouw van Beeld en Geluid, een interactief museum over alles wat met nieuws en journalistiek te maken heeft. Op het einde van de Zeestraat ga je linksaf naar de Laan van Meerdervoort, daarna neem je de eerste straat rechts (Anna Paulownastraat) en vervolgens de eerste straat links (Carnegieplein). Aan je linkerzijde zie je het imposante Vredespaleis

Vredespaleis: een van de meest gefotografeerde gebouwen in Den Haag

Het Vredespaleis werd opgericht na twee internationale vredesconferenties in Den Haag in het begin van de 20ste eeuw, waaraan tientallen landen deelnamen. Op deze vredesconferenties stonden ontwapening, internationale rechtspraak en arbitrage centraal. Het gevolg was de oprichting van een Permanent Hof van Arbitrage, dat zetelde in het nieuwgebouwde Vredespaleis. Tegenwoordig biedt het Vredespaleis ook onderdak aan het Internationaal Gerechtshof van de VN, de Haagse Academie voor Internationaal Recht (een opleidingsinstelling) en de Bibliotheek van het Vredespaleis. Het Internationaal Gerechtshof beslist als rechtbank over internationale conflicten en geschillen die worden voorgelegd door onafhankelijke staten. Als landen of organisaties hun geschillen willen oplossen buiten de rechtbank om, kunnen zij zich wenden tot het Permanent Hof van Arbitrage. Het Hof stelt dan arbiters aan om een bindende uitspraak te doen over het geschil.  

Haags Herdenkingsmonument 1940-1945 stadswandeling
Haags Herdenkingsmonument 1940-1945 tegenover het Vredespaleis

Een bezichtiging van het Vredespaleis en de tuin is alleen mogelijk tijdens een betalende rondleiding, die je vooraf moet reserveren. Er is echter een bezoekerscentrum, waar je gratis naar binnen mag en waar je uitgebreide info krijgt over de functie van het Vredespaleis. Op het Carnegieplein staat ook het Haags Herdenkingsmonument 1940-1945, een monument ter herdenking van de Haagse slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog.  

Verder naar Paleis Noordeinde

Het volgende gedeelte van deze stadswandeling in Den Haag leidt naar de voorzijde van Paleis Noordeinde. Sla voorbij het Vredespaleis en het Haags Herdenkingsmonument rechts af naar de Scheveningseweg. Volg deze weg tot aan het kruispunt met de Javastraat, waar je naar links gaat. Sla in de Javastraat rechts af naar de Alexanderstraat. Voor jou zie je het gedenkteken op Plein 1813

Plein 1813 Den Haag Stadswandeling
Gedenkteken van de onafhankelijkheid en stichting van het koninkrijk op Plein 1813

Plein 1813

Plein 1813 is een ovaalvormig plein op de kruising van de Alexanderstraat met de Sophialaan. In het midden van het plein staat een nationaal monument, het Gedenkteken van de onafhankelijkheid en stichting van het Koninkrijk in 1813. Het monument staat er al sinds 1869, ter nagedachtenis van de overwinning op Napoleon, het einde van de Franse overheersing en de stichting van het Nederlands koninkrijk. Ga verder langs de Alexanderstraat, steek de Mauritskade over en wandel voort in de Parkstraat. Neem de eerste straat rechts (Oranjestraat) en daarna de eerste straat links (Paleisstraat). Je passeert rechts de neoromaanse Paleiskerk. Recht voor jou bevinden zich de Franse tuin en de Gotische Zaal van de Raad van State

De Gotische Zaal van de Raad van State

Gotische Zaal en Franse tuin van de Raad van State

De Gotische Zaal van de Raad van State werd gebouwd tussen 1840-1842 in opdracht van koning Willem II. De zaal diende oorspronkelijk om zijn schilderijenverzameling in onder te brengen en als kapel. Tegenwoordig is de Gotische Zaal verbonden met het achterliggende Paleis Kneuterdijk en wordt het gebouw gebruikt door de Nederlandse Raad van State. Links ernaast is een Franse tuin aangelegd, die geopend is voor het publiek. Kroonprinses Amalia plantte in deze tuin symbolisch een boom toen ze in december 2021 op 18-jarige leeftijd lid werd van de Raad van State. Volg verder de Paleisstraat, waar je links een standbeeld ziet van koningin Wilhelmina en, een beetje verderop, een ruiterstandbeeld van Willem van Oranje. Recht voor jou zie je de voorzijde van Paleis Noordeinde

Ruiterstandbeeld van Willem van Oranje tegenover Paleis Noordeinde

Paleis Noordeinde: niet te missen tijdens een stadswandeling in Den Haag

Heel bekend zijn de beelden van de wuivende Nederlandse koning en koningin op het balkon van Paleis Noordeinde, elk jaar na het voorlezen van de troonrede op Prinsjesdag. Het oorspronkelijke paleis was al in gebruik door de Oranjes sinds het einde van de 16de eeuw. Vanaf 1817 tot 1940 diende het verbouwde en uitgebreide Paleis Noordeinde als de residentie van de regerende koning of koningin. Koningin Beatrix besloot om Paleis Noordeinde vanaf 1984 te gebruiken als werkpaleis, terwijl ze woonde in Paleis Huis Ten Bosch. Ook koning Willem-Alexander koos Paleis Noordeinde als werkpaleis en Huis Ten Bosch als woonpaleis.

Paleis Noordeinde is het werkpaleis van koning Willem-Alexander

Elk jaar, meestal begin augustus, wordt Paleis Noordeinde een aantal dagen gedeeltelijk opengesteld voor het publiek, samen met de Koninklijke Stallen. Je mag er de belangrijkste ontvangst- en vergaderzalen bewonderen, waaronder de Indische Zaal, de Grote en de Kleine Balzaal, de Galerijzaal en de Balkonkamer, die toegang geeft tot het balkon van het paleis. Interessant is ook de zogeheten Puttikamer, waar de koning en de koningin wekelijks hun toekomstige werkbezoeken en openbare activiteiten voorbereiden met hun stafmedewerkers. Je kunt je bezoek aan Paleis Noordeinde en de Koninklijke Stallen perfect combineren met deze stadswandeling in Den Haag – een leuk idee voor een daguitstap!

Paleis Noordeinde Puttikamer Den Haag
De Puttikamer van Paleis Noordeinde, waar werkbezoeken van de koning en de koningin worden voorbereid
Paleis Noordeinde Galerijzaal Den Haag
Bezoekers in de Galerijzaal tijdens de openingsdagen van het paleis

Langs Lange Voorhout naar het Malieveld

Sla op het einde van de Paleisstraat, met Paleis Noordeinde recht voor jou, links af naar de straat Noordeinde. De straat Noordeinde is alweer een zeer bekende luxe winkelstraat in Den Haag, met modeboetiekjes, kunst- en antiekzaken, juweliers enzovoorts. Draai de eerste straat links in, de Heulstraat. Op het kruispunt van de Heulstraat met de straat Kneuterdijk ga je naar links. Aan je linkerzijde zie je Paleis Kneuterdijk

Paleis Kneuterdijk Den Haag stadswandeling
Paleis Kneuterdijk: ooit het verblijf van koning Willem II

Paleis Kneuterdijk

Paleis Kneuterdijk is lange tijd in handen geweest van de Oranjes. Met name de latere koningen Willem II en Willem III hebben hier als kroonprins gewoond. Het gebouw wordt nu gebruikt door de Nederlandse Raad van State. Ook de twee historische huizen rechts van Paleis Kneuterdijk, Huis van der Mijle en het Huis van Oldenbarnevelt, maken deel uit van het gebouwencomplex van de Raad van State. Staatsman Johan van Oldenbarnevelt woonde in het laatstgenoemde huis van 1611 tot 1619. Ga rechtdoor naar de brede laan Lange Voorhout, een van de oudste en bekendste straten in Den Haag. 

De straat Lange Voorhout: rijstroken gescheiden door een brede wandelstrook

Lange Voorhout: chique straat op een stadswandeling in Den Haag

Lange Voorhout bestaat uit meerdere parallelle rijstroken voor auto’s met in het midden brede wandelstroken. Er staan maar liefst vier rijen lindebomen op Lange Voorhout. De straat is L-vormig. Langs weerszijden zie je grote statige gebouwen, waaronder de Kloosterkerk, verschillende ambassades en het Hotel Des Indes. In de zomer gaat er vaak een beeldententoonstelling door van moderne kunstenaars. De vele lindebomen geven Lange Voorhout, zeker in de hoek van de L-vormige straat, een heel speciaal karakter. Ook deze straat mag je niet overslaan tijdens een stadswandeling in Den Haag.  

De vele lindebomen geven Lange Voorhout een speciaal karakter

Escher in het Paleis

In het korte deel van de L-vormige straat staat het voormalige (koninklijke) Paleis Lange Voorhout. In dit stadspaleis verbleven meerdere Oranjes, waaronder de kinderen van koning Willem II, koningin-regentes Emma en koningin Wilhelmina na haar aftreden. Het was een werkpaleis voor koningin Juliana en gedurende korte tijd voor koningin Beatrix. Sinds 1992 is het voormalige paleis een kunstmuseum. Tegenwoordig heet dit museum ‘Escher in het Paleis‘ en bestaat de collectie vooral uit het werk van de bekende Nederlandse kunstenaar Maurits Cornelis Escher (1898-1972). 

Museum Escher in het Paleis Stadswandeling in Den Haag
Het voormalige Paleis Lange Voorhout: tegenwoordig museum Escher in het Paleis

Hoge Raad der Nederlanden

Wandel voort langs het korte deel van Lange Voorhout. Je passeert het standbeeld van Hertog Karel Bernhard Van Saxen-Weimar. Sla vervolgens links af bij het kruispunt met de straat Korte Voorhout. Aan je linkerzijde loop je langs het gebouw van de Hoge Raad der Nederlanden. Dit is de hoogste rechtbank in Nederland in strafrechtelijke, burgerrechtelijke en belastingrechtelijke zaken. Voor het moderne gebouw vallen onmiddellijk de zes bronzen standbeelden op stenen voetstukken op, die zes belangrijke historische rechtsgeleerden voorstellen. 

Standbeelden Hoge Raad der Nederlanden Den Haag
Zes standbeelden van rechtsgeleerden voor het gebouw van de Hoge Raad der Nederlanden

Steek op het einde van Korte Voorhout de straat Koningskade over. Je begint nu aan het laatste deel van deze stadswandeling in Den Haag: langs het Malieveld en Koekamp naar het Haagse Bos. Kijk net na het oversteken van de Koningskade nog even naar rechts: je krijgt hier een mooi beeld van de moderne hoge torengebouwen niet ver van het Centraal Station. Van links naar rechts zie je onder meer de Hoftoren (met een schuin dak, 142 meter), de twee JuBi-torens (plat dak, de ene rood, de andere wit, 146 meter, hoogste gebouwen in Den Haag), het Castalia (met twee puntdaken, 104 meter) en de Zurichtoren (rond groen dak, 88 meter). Deze hoge gebouwen bepalen in grote mate de skyline van Den Haag. 

Torengebouwen skyline DEn Haag stadswandeling
Moderne torengebouwen die mee de skyline van Den Haag bepalen

Malieveld, Koekamp en Haagse Bos: laatste deel stadswandeling in Den Haag

Malieveld en Koekamp

Na het oversteken van de Koningskade ga je rechtdoor en volg je de centrale Koekamplaan. Deze laan ligt ongeveer in het midden tussen de grote grasvlakte van het Malieveld links en het park Koekamp rechts. Het Malieveld wordt voor allerlei doeleinden gebruikt: evenementen, festivals, kermissen, circussen, demonstraties, militaire parades enzovoorts. Op Bevrijdingsdag (5 mei) vindt hier het Bevrijdingsfestival plaats; in de kerstperiode staat er het Groot Kerstcircus Den Haag

Malieveld Den Haag Stadswandeling
Het Malieveld in Den Haag: grote grasvlakte bij het Haagse Bos

In het park Koekamp aan je rechterzijde heeft de stad een hertenkamp ingericht. De Koekamp is een aangenaam natuurgebied dat recent werd heringericht. 

Herten in de Koekamp Den Haag
Herten in het park Koekamp

Ongeveer 60 meter voor het einde van de Koekamplaan ga je naar links, waar je het pad langs de rand van het Malieveld volgt. Blijf het pad rechtdoor volgen tot je aan de drukke Zuid-Hollandlaan komt, die je oversteekt. Voor jou staat het gebouw van Spaces Rode Olifant. Vroeger hoorde dit iconische gebouw toe aan oliemaatschappij Esso. Tegenwoordig verhuurt de organisatie Spaces er grote en kleine kantoorruimtes aan allerlei bedrijven.  

Spaces Rode Olifant Stadswandeling in Den Haag
Het gebouw Spaces Rode Olifant: vroeger hoofdkantoor van Esso

Haagse Bos

Voor het gebouw van Spaces ga je naar rechts en steek je de Jozef Israëlslaan over. Hierna sla je onmiddellijk rechts af om de Benoordenhoutseweg over te steken. Aan de overzijde ga je links het Haagse Bos in. Het Haagse Bos strekt zich uit van het Malieveld tot aan de gemeente Wassenaar. In het noordoostelijk deel ervan staat Paleis Huis Ten Bosch, het woonpaleis van koning Willem-Alexander en zijn gezin. Neem het wandel- en fietspad dat afbuigt naar rechts en parallel loopt met de beek rechts. Blijf verder dit wandel- en fietspad volgen, steeds evenwijdig met de beek aan je rechterzijde.   

Leidsestraatweh Haagse Bos Den Haag
De verharde Leidsestraatweg loopt dwars door het Haagse Bos

Na ongeveer 100 meter kom je aan de kruising met de verharde Leidsestraatweg, een weg die dwars door het Haagse Bos loopt. Wie nog genoeg energie over heeft en graag een glimp wil opvangen van Paleis Huis Ten Bosch, waar het koninklijk gezin woont, kan deze Leidsestraatweg (of een bospad dat er evenwijdig mee loopt) over 1,6 kilometer naar links volgen helemaal tot aan de noordelijke poort van het paleisdomein. Langs dezelfde weg keer je terug naar het punt waar je nu staat. Let op: heen en terug voeg je dan wel zo’n 3,2 kilometer toe aan deze stadswandeling in Den Haag! 

Paleis Huis Ten Bosch Den Haag
Noordelijke poort van het paleisdomein van Huis Ten Bosch aan de Leidsestraatweg

Wie de normale route van deze stadswandeling wil volgen, steekt de Leidsestraatweg over en wandelt voort over het wandel- en fietspad parallel met de beek rechts. Het Haagse Bos was in de 13de, 14de en 15de eeuw het privéjachtdomein van de Graven van Holland. In 1576 ondertekende Willem van Oranje himself de zogenaamde ‘Acte van Redemptie‘: een decreet waarin staat dat het Haagse Bos, met inbegrip van het Malieveld en de Koekamp, nooit verkocht mochten worden en dat het bos niet gekapt mag worden. Dat decreet is tot op de dag van vandaag nog steeds geldig. Het Haagse Bos is tegenwoordig in handen van Staatsbosbeheer. 

Haagse Bos Den Haag Stadswandeling
Wandel- en fietspad langs de beek in het Haagse Bos

Terug naar het Centraal Station

Blijf het wandel- en fietspad met de beek aan je rechterzijde volgen tot je zo’n 50 meter van de zuidelijke rand van het Haagse Bos verwijderd bent, bij het kruispunt met het Zuiderpad. Steek daar rechts het bruggetje over de beek over en wandel voort over het Zuiderpad, tot je aan de drukke Boslaan en de A12 komt. Steek over naar de andere zijde, en ga naar links via de Boslaan tot aan het kruispunt met de Bezuidenhoutseweg. Sla daar af naar rechts, richting centrum. Wandel ca. 350 meter verder en steek de Bezuidenhoutseweg over naar de andere zijde. Je bent nu terug aan het Centraal Station, het begin- en eindpunt van deze uitgebreide stadswandeling in Den Haag.    

Den Haag Centraal Station stadswandeling
Na 350 meter langs de Bezuidenhoutseweg ben je terug bij het Centraal Station van Den Haag
Info

Graag uw reactie over deze pagina!

Beste bezoeker van deze webpagina, 

De redactie van Even Op Stap heeft deze pagina met zorg samengesteld. Maar… wij blijven ook maar mensen. Hebt u een fout ontdekt in de tekst? Is de beschrijving niet duidelijk? Zijn sommige attracties / gebouwen / wandelpaden niet meer toegankelijk? Laat het ons weten!

Uiteraard zijn alle suggesties voor nieuwe onderwerpen, daguitstapjes en wandelingen van harte welkom!

Over Even Op Stap

Even Op Stap: dé site waar je leuke ideetjes opdoet voor uitstapjes in gans België!

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!

 

Follow by Email

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Klik op onderstaande knop om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: verlaat de bevestigingspagina niet zonder op de link te klikken!!! Anders kunt u de gevraagde bestanden niet meer downloaden.

Wens je het volledige artikel op deze webpagina (inclusief kaart en afbeeldingen) afgedrukt op papier te ontvangen?  Dat kan! Schrijf VOORAF het bedrag van 6 euro over op bankrekening BE58 7360 2679 2979 van Xianti Freelance, en vul onderstaand formulier in. Wij sturen het afgedrukte artikel via de post naar jou toe zodra we de betaling ontvangen hebben.   

Wegens vakantie van de redactieleden van Even Op Stap is deze service momenteel niet beschikbaar. Vanaf zondag 10 april kunt u opnieuw gebruikmaken van deze service.     

Wij vragen u eerst om hieronder uw e-mailadres in te vullen. Daarna wordt u doorverbonden met de betalingspagina voor de online betaling van de gevraagde bestanden. 

Wij vragen u eerst om hieronder uw e-mailadres in te vullen. Daarna wordt u doorverbonden met de betalingspagina voor de online betaling van de gevraagde bestanden. 

Wij vragen u eerst om hieronder uw e-mailadres in te vullen. Daarna wordt u doorverbonden met de betalingspagina voor de online betaling van de gevraagde bestanden. 

Klik op onderstaande knop om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: verlaat de bevestigingspagina niet zonder op de link te klikken!!! Anders kunt u de gevraagde bestanden niet meer downloaden.

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Klik op onderstaande knop om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, waarvan u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: verlaat de bevestigingspagina niet zonder op de link te klikken!!! Anders kunt u de gevraagde bestanden niet meer downloaden.

Klik op onderstaande knop om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: verlaat de bevestigingspagina niet zonder op de link te klikken!!! Anders kunt u de gevraagde bestanden niet meer downloaden.

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Vul eerst uw e-mailadres in en klik of tik op de knop onderaan om naar de betaalpagina te gaan. Na online betaling ziet u een bevestigingspagina met een link waarop u moet klikken of tikken. Zo krijgt u toegang tot een gedeelde map op Google Drive, vanwaar u de gevraagde bestanden kunt downloaden. De (gezipte) bestanden komen terecht in de downloadmap (‘Downloads’) van uw toestel. 

LET OP: vergeet niet om na de betaling op de link onderaan de bevestigingspagina te klikken of te tikken!!!

Wegens vakantie van de redactieleden van Even Op Stap is deze service momenteel niet beschikbaar. Vanaf zondag 10 april kunt u opnieuw gebruikmaken van deze service.     

Wens je het volledige artikel op deze webpagina (inclusief kaart en afbeeldingen) als pdf-bestand, zodat je het nadien zelf kunt afprinten?  Dat kan! Schrijf VOORAF het bedrag van 2,5 euro over op bankrekening BE58 7360 2679 2979 van Xianti Freelance, en vul onderstaand formulier in. Wij mailen het artikel als pdf-bestand naar jou zodra we de betaling ontvangen hebben.